Nas terras de Pondal

Mércores, 30 de abril de 2008

Segundo os clásicos manuais e dicionarios, a democracia viña a significar algo así como o goberno do pobo, e é un concepto que sempre se entendeu ligado á participación cidadá, aínda que fose no seu concepto máis cativo de exercicio do dereito a voto (para nós, dende logo, ten que ir moito máis aló).

No entanto, as xentes que están a construír a “nova Europa” e que presumen de democracia mundo adiante, semella quereren reiventar tamén aquel concepto. A anterior proposta de Tratado Constitucional Europeo fora aprobada en moitos países sen consulta cidadá, e noutros fíxose cun debate nulo, caso español. Alí onde houbo participación e debate, o proxecto recibiu varapaus que fixeron tambalear e caer o proceso, cos casos significativos de Francia e Holanda.

Máis os “gurús” da nova democracia europea non ceden no seu empeño de facernos crer que precisamos unha constitución nova, e vánnola impoñer polo si ou polo non. Tralo paso atrás provocado por Francia e Holanda, a UE aprobou un novo acordo, o Tratado de Lisboa, que viña recoller, no fundamental, a proposta do tratado constitucional anterior.

Agora, iso si, para evitar disgustos, retiraron a palabra á cidadanía, e fuxiuse de convocar referendos. Para que?, pensarían eles. Así, máis dunha ducia de países xa ratificaron ese acordo por vía parlamentar, sen consulta cidadá de ningún tipo. Entre os países ratificadores destaca, quizais pola celeridade, o caso de Francia, que despois de ter organizado un referendo no que gañou o “non”, aproba por vía parlamentar o contrario, nunha clara mostra de desprezo á cidadanía e á democracia.

Con este escenario, só un país ten programado referendo. Trátase de Irlanda, onde a cita coas urnas está programada para este 12 de xuño. Aínda así, fronte ao debate, segue habendo quen quere meter máis medo que argumentos. O primeiro ministro Bertie Ahern declaraba que unha hipotética vitoria do non tería repercusións para o seu país e cualificaba esta hipótese como un desastre.

Quizais todo isto teña a ver con que o tratado precisa da unanimidade dos países membros, e se Irlanda di que non, o tratado ficará paralizado. Neste escenario, as últimas enquisas fan tremer á clase política irlandesa, posto que o si conta a día de hoxe con pouco máis dun 30% de apoios (segundo as enquisas), unha cifra moi semellante á de persoas que afirman que votarán non, mentras que case unha cifra parella manifesta non ter claro o sentido do seu voto.

A reflexión, o verdadeiramente importante, é ver o triste que resulta que en vez de argumentos se queira poñer medo, que de todos os “países democráticos” da UE só un se atreva a organizar unha consulta popular, e que non preocupe o máis mínimo o que opine a cidadanía porque a clase política xa sabe cara onde quere ir e vano facer igual.

Martes, 29 de abril de 2008

Hai valores dos que se alardea moito, mais que despois para algunha xente semellan difíciles de practicar. Falamos da liberdade, do dereito á liberdade de expresión, e do respecto a quen pensa distinto. Se conxugamos a dificultade para asumir postulados coma estes coa posesión de fortes doses de poder, atopámonos con atropelos inxustificados que despois se “xustifican” en nome da democracia e demais (pobre democracia, con que culpas ten que cargar!).

Vén isto a conto de cumprírense fai algo máis dun mes o quinto aniversario do xornal Egunkaria. O xornal Egunkaria ten, por todo delito coñecido, escribir dende Euskadi, para Euskadi, e en euskara. Isto seica molestaba a moita xente, e as asociacións de ideas, sempre que falamos destas terras, foron fáciles. Comezouse con acusacións infundadas de colaboración co terrorismo (en Euskadi isto comeza a ser unha acusación demasiado frecuente) e rematouse cun peche preventivo.

O conto é lamentábel. Os traballadores e traballadoras do xornal aínda hoxe non se puideron defender, e é que a cousa é que o xornal foi pechado como medida cautelar (presunción de culpabilidade, seica), e aínda hoxe segue pechado, por máis que o único fiscal que presentou cargos xa os retirou, non existindo na actualidade nin acusación, nin condena, nin xuízo. Esta é a xustiza española, que meritoriamente se sitúa nun triste 46º posto mundial en imparcialidade e 64º en independencia, por debaixo de países como Malawi ou Turquía.

Para máis escarnio, na data en que se cumpría o quinto aniversario do peche sen probas do Egunkaria, saían da cadea Alberto Cortina e Alberto Alcocer, dous ladróns de gravata, os coñecidos como “os Albertos”. Foran condenados a máis de tres anos de cadea por estafa e falsidade, pero o Tribunal Constitucional estimou que os delitos prescribiron (ou que tanto “glamour” non podía estar entre reixas, non o temos claro).

Non imos facer unha reflexión final por non nos deprimir. Que cadaquén tire as súas propias lecturas, non é difícil.

Luns, 28 de abril de 2008

É para ficar dunha peza. No número 13 da revista Longa Lingua publícase un interesante artigo de Iulen Urbiola Loiarte, director da Fundación Euskara Kultur Elkargoa, destinada á promoción do euskara en Navarra, un artigo que, para quen descoñeciamos a situación deste territorio, supón unha revelación incríbel nun estado que algúns deron en chamar de dereito.

O citado artigo, que leva por título Navartheid, céntrase en analizar a situación legal da lingua euskara no territorio navarro, onde unhas cento vinte mil persoas se declaran vascofalantes. Se nós consideramos mala a nosa situación legal en canto ao idioma (que o é), a do euskara en Navarra, á luz deste artigo, debe ser considerada nefasta.

E é que os supostos dereitos de igualdade e non discriminación legal levan un golpe na súa liña de flotación. A lei que regula a promoción da lingua vasca en Navarra non é aplicábel por igual en todo o territorio, isto é, non todas as persoas de Navarra teñen igualdade de dereitos. Semella incríbel, mais é así.

Acontece que no norte, a chamada zona vascófona, os cidadáns e cidadás teñen dereito a usar calquera das dúas linguas (castelán e vascuence) nas súas relacións coa administración e a seren atendidos/as na mesma lingua. No ensino pódese escoller a lingua vehicular.

Pero segundo baixamos polo mapa, atopámonos coa chamada zona mixta, que é o territorio máis curto de extensión pero máis poboado (inclúe a capital), lugares onde a persoa pode escoller a lingua na que dirixirse á administración, mais xa non ten dereito a ser atendido na lingua que escoller.

E logo chegamos á zona sur de Navarra, a máis extensa territorialmente, onde xa se roza o esperpento, pois calquera persoa pode dirixirse en vascuence á administración, mais esta poderá requirirlle a tradución. Isto é, os cidadáns e cidadás poden intentar seren atendidos/as en vascuence, mais as garantías de éxito non existen. No que toca ao ensino, non se garante o dereito ao ensino en vascuence, vinculándoo á demanda, o que na práctica implica que só se pode estudar en euskara no ensino privado.

Esta situación aberrante conta co aplauso das dúas forzas de ámbito estatal, que controlan o parlamento navarro. Dende o Partido Socialista de Navarra falan dun “bilingüismo parcial ou zonal” [non sabemos se harmónico...] froito do pacto constitucional, sinalan que ao seu xuízo “o vascuence alcanzou a normalización en Navarra” e por iso consideran que están superados conceptos como o de normalización lingüística. Unión del Pueblo Navarro (a marca na zona do Partido Popular) considera que non cabe comezar a falar de normalización lingüística en tanto non haxa normalidade democrática (para entendérmonos, ETA como a eterna excusa) e recóllese, coma decote, nas boas palabras, afirmando apostar pola promoción do vascuence.

O dito. Cando xa pensabamos que a situación legal do galego era para botarse a tremer, atopámonos con realidades aínda máis escandalosas. Para aprofundar información na rede, aconsellamos o artigo publicado por Iulen Urbiola Loiarte na edición dixital do xornal Deia, titulado Idiada, e que trata esta cuestión.

Domingo, 27 de abril de 2008

“As persoas e entidades que apoiamos a manifestación nacional “Polo dereito a vivirmos en galego” este 18 de maio de 2008, declaramos:

1. Consideramos que vivir en galego é un dereito inalienábel das persoas na Galiza, e un dos dereitos humanos elementais que temos como pobo. Lembramos que o galego é o único idioma natural de Galiza, e que mesmo o Estatuto de Autonomía o cualifica como “a lingua propia” do país, o que nos une como galegas e como galegos. O pobo galego ten dereito a que a súa lingua ocupe todos os ámbitos da vida social propios de calquera idioma, con dignidade e con normalidade.
2. Consecuentemente, deben existir as garantías para podermos vivir en galego, o que exixe compromisos, así como a aplicación e a adopción das disposicións legais necesarias por parte das Administracións públicas.
3. Denunciamos e alertamos contra os que, apuntándose agora á defensa dun suposto bilingüismo, un bilingüismo dunha soa cara, pretenden unicamente o mantemento da diglosia e a desaparición do galego. Ou, o que é o mesmo, a negación do dereito colectivo á normalidade de usos da nosa lingua en todos os ámbitos. 
4. Chamamos ao compromiso persoal de todas e todos coa lingua galega. Usémola en todos os ámbitos: comezando pola familia, coas nosas nenas e nenos, no noso traballo, nas relacións coa administración, no noso tempo de lecer, etc. O futuro do galego depende de nós. “

Até aquí o manifesto que A Mesa pola Normalización Lingüística editou para a convocatoria de manifestación do vindeiro 18 de maio baixo o lema que dá título a esta entrada do blogue. Dende aquí subscribimos unha por unha cada unha das súas liñas e animamos a respaldar esa convocatoria, así como a apoiar o manifesto a toda a cidadanía galega, manifesto que xa conta co apoio de máis de medio cento de colectivos de todo o país, e que serán máis de aquí ao día 18.

O compromiso coa lingua ten que ser cousa de todos e todas. Contamos contigo!

Sábado, 26 de abril de 2008

Outra volta toca falar de historia, se onte era da de Portugal, hoxe da nosa propia. Cúmprense 162 anos da morte duns idealistas, por chamarlles así, posto que a súa era unha “revolución” que, quizais, estaba condenada ao fracaso dende o comezo xa que as forzas eran moi desiguais.

En abril de 1846 subleváronse na Galiza un fato de homes e mulleres, comandados polo coronel Miguel Solís, que reaxían contra o goberno autoritario do Xeneral Narvaez, un levantamento que foi de xentes de carácter progresista, pero que pronto recollerían as demandas do pobo galego, converténdose, para algúns historiadores, en precursores do movemento nacionalista galego.

Os provincialistas, como se lles chamou, tentaban recompoñer a unidade administrativa de Galiza, desfeita trala división administrativa do estado en provincias, que databa do ano 1833. Solís foi un dos homes clave, o outro foi Antolín Faraldo.

Aínda que a súa causa estaba condenada á derrota, a loita foi valente, e quizais por iso teña máis mérito. Aínda así, o fusilamento dos sublevados tivo lugar na vila de Carral, tal día como hoxe, porque o goberno tiña medo da reacción e o apoio popular se os fusilamentos se producían nalgunha das grandes vilas do país, razón pola cal optaron por unha vila media.

Da revolución de 1846, entre outras cousas, quedarán os escritos e manifestos que dan proba do xermolo do que acabaría sendo o movemento nacionalista galego: “Galiza, arrastrando até aquí unha existencia oprobiosa, convertida nunha verdadeira colonia da corte, vai a erguerse da súa humillación e abatemento. Esta Xunta, amiga sincera do país, consagrarase a engrandecer o antigo Reino da Galiza, dando proveitosa dirección aos numerosos elementos que atesoura no seu seo, erguendo os cimentos dun porvir de gloria”. 

Na rede, recomendamos a reportaxe que hoxe ofrece o xornal electrónico Vieiros, e tamén podedes atopar información na galipedia, así como noutras webs como Galicia Espallada ou Chuza.

Venres, 25 de abril de 2008

O 25 de abril de 1974 cambiou a historia de Portugal, mais tamén cambiou algo en todo o mundo. Despois de medio século de goberno ditatorial de Salazar, o país luso comezou o seu camiño á democracia.

O Portugal que se convertera en refuxio de nazis fuxidos, ditadores (como Fulgencio Batista) ou monarquías sen trono (como a española), atopábase nunha situación límite. O país estaba marcado polas desigualdades sociais, o que provocou folgas e loitas xerais xa nos anos anteriores. Ademais, o outro piar da revolución foron os militares, fartos das vítimas que a Portugal lle custaba manter as súas colonias (Mozambique, Angola…).

A revolución do 25 de abril foi modélica, porque foi pacífica (o seu símbolo é unha flor, e iso dío todo), porque o exército estivo do lado do pobo, e quizais porque conseguiu un sentimento de unidade nacional até o entón inédito.

A revolución dos caraveis tivo tamén a súa banda sonora, o “Grandola, vila morena” cantado por Zeca Afonso. Ás 00.00 horas do día 25 comezou a soar esta canción en Radio Renacença, e aí comezou todo, esa era a consigna. 

A revolución foi popular e estivo representada pola cidadanía en xeral: produciuse a ocupación dos latifundos do Alentejo por parte dos labregos e labregas, a clase traballadora ocupou as fábricas e nacionalizouse a banca e grande parte da industria. A sociedade organizouse nos barrios, nas fábricas e nas aldeas, e soubo reaccionar aos intentos de deter a revolución.

Todo cambiou após esa data. Non só foi o paso á democracia, senón moitas outras cousas. Por exemplo, dende entón, procedeuse á descolonización das colonias que aínda tiña Portugal: Angola, Mozambique, Guineaa Bissau, Sao Tomé e Príncipe e Timor.

Mércores, 23 de abril de 2008

23 de abril, Sant Jordi para Cataluña, día internacional do libro en todo o mundo. Esta data foi escollida pola UNESCO por coincidir como data sinalada na biografía de moitos dos grandes literatos que ten dado a historia: foi a data de falecemento de Cervantes e Shakespeare, pero tamén nesa data naceron ou faleceron outros moitos, como Garcilaso de la Vega, Maurice Druon, Vladimir Nabokov ou Josep Pla.

Por esta razón, todos os concellos, todas as institucións acostuman dedicar esforzos nesta xornada a promover a literatura e o libro. Nós aconsellamos que non se circunscriba a esta xornada: a lectura e o coñecemento fannos libres, así que leamos todos os días do ano.

Tamén hoxe se coñecía a proposta da Consellaría de Cultura da Xunta de Galiza de lanzar un programa de promoción do libro e a lectura, plano ambicioso con máis de un millón de euros de investimento. Quizais teña algo que ver nesta intención o dato, tamén coñecido nestas xornadas, de que Galiza é a rexión do estado onde menos se le, curiosamente sendo un dos lugares onde máis se publica.

Política á marxe (unha política de promoción do libro, se é seria, sempre será benvida), non deixedes de ler aos clásicos e aos novos, o ensaio e a ficción, o que semella que nos gustará e o que semella que non: cada libro é un mundo, e a súa descuberta unha aventura apaixonante.

Martes, 22 de abril de 2008

Hoxe saía, máis unha vez, o Dolmen de Dombate na prensa. A noticia, en principio positiva, dunha nova cuberta que protexa un dos dólmenes máis representativos do país, está sementada de dúbidas polos moitos anos que esta importante peza histórica leva sendo maltratada pola deixadez das administracións.

Todo isto serve, aínda que non facía falla excusa, para falarmos do Dolmen de Dombate, considerado a catedral do megalitismo galego por tratarse dun dos monumentos mellor conservados. Situado na parroquia de Borneiro, no concello de Cabana de Bergantiños, trátase dun túmulo ou mámoa de 24 metros de diámetro e 1.80 metros de altura, e que data de entre tres e catro milenios antes de Cristo.

Como moito hai xa dito sobre Dombate e non somos nos expertos/as en arte megalítica, aconsellamos a lectura do que xa está escrito. Na rede, podedes aumentar información na páxina web do Concello de Cabana de Bergantiños ou na galipedia.

Luns, 21 de abril de 2008

Aprofundando no tema da lingua que xa onte tratabamos, e un pouco máis en serio, aconsellamos hoxe unha reflexión tranquila sobre a situación social da nosa lingua da man de xente quizais máis informada e documentada que nós.

Xosé Ramón Pousa reflexiona na Nosa Terra sobre a situación do galego nos medios e os supostos efectos das tan traídas e levadas subvencións polo uso do galego. Bótalle un ollo aquí. 

Xosé María Palmeiro enfronta no Galicia-Hoxe o tan manido discurso da liberdade e o bilingüismo a raíz do seu propio caso particular. Aquí o enlace. 

Recuperamos tamén un artigo escrito fai xa tempo por Carlos Callón, presidente da Mesa pola Normalización Lingüística, sobre a postura particular que deberiamos afrontar nas situacións cotiás de conflito. Bótalle un ollo. 

E xa por último, recomendamos a lectura dun interesante artigo de Alexandre Banhos sobre o bilingüismo e a teoría que sustenta a grupos como Galicia Bilingüe. Interesante reflexión. 

Boa lectura.

Domingo, 20 de abril de 2008

Faltan catro semanas para a manifestación que, baixo convocatoria da Mesa pola Normalización Lingüística, percorrerá as rúas de Compostela baixo o lema “Polo dereito a vivirmos en galego!”. Por iso, hoxe é unha data tan boa como calquera outra para reivindicar a universalidade e validez da nosa lingua, e que a nosa tamén é unha lingua de encontro. Na inauguración da semana do libro de Carballo puidemos ollar un grupo multicultural, con dous bielorrusos, un ucraniano e dous galegos, que sendo o cantante bielorruso, se dirixiu con toda normalidade en galego ao auditorio, e mesmo cantou en diferentes linguas (castelán, ruso, e un brasileiro que os galegos e galegas entendemos perfectamente porque esa tamén é, de certo, a nosa lingua).

Este exemplo non é único, porque fai unhas semanas Oskorri, grupo de folk chegado de Euskadi, sorprendeu ao auditorio dirixíndose e presentando en galego con toda normalidade. Para quen ven, pois, nas linguas, fronteiras, que saiban que son eles e as súas propias autolimitacións as que poñen fronteiras ao entendemento, nunca os idiomas.

Porén, xa sabemos que na Galiza tamén hai quen anceia outro futuro, quen gustaría que o galego non gozase das mil primaveras máis que reclamaba Álvaro Cunqueiro, e quen ollaría con bos ollos un escenario no que o galego deixase de ser “un estorbo”.

O sempre xenial Castelao dixo unha vez que a diferencia de culturas e linguas é o que nos diferencia e fai superiores aos animais. Non obstante, como el dicía, segue habendo quen pensa que o galego é un bo idioma para “falar coas vacas” e cre que o futuro está na linguaxe universal. Que non? Escoitade.

O dito, a por outras mil primaveras máis. Na escola, na xustiza, na rúa, no centro médico, a nosa é unha lingua válida e útil. Polo dereito a vivirmos na nosa lingua, este 18 de maio queremos verte en Santiago de Compostela.