Nas terras de Pondal

Xoves, 01 de maio de 2008

Afeitos/as como estamos a ver o calendario tinguido de días laborábeis ou festivos sen grande xustificación (por exemplo, nun estado aconfesional como di ser o noso, máis da metade dos festivos sono por causas relixiosas), para a maior parte da cidadanía o primeiro de maio non ten máis significado que iso, ser un día non laborábel.

É paradoxal, porque se trata do día da clase traballadora, isto é, o día, por así dicilo, da inmensa maioría da cidadanía galega. Somos moitas as persoas que consideramos que o día primeiro de maio é preciso seguir saíndo á rúa, que manifestamos que aínda hai moito polo que loitar, e na Galiza como en ningures. Estes días, por exemplo, barrúntanse regulacións de empresa en BBVA, FADESA ou Santa Bárbara, por poñer só algúns exemplos significativos. Exemplos de que para a grande empresa contan os beneficios e non as persoas, se hai rendemento, ben, senón, paga o pato o cadro de persoal. Por iso segue a ser fundamental a unidade da clase traballadora.

O 1º de maio foi establecido como día da clase obreira na Segunda Internacional do Congreso Socialista Obreiro, que tivo lugar en París no ano 1889, e hoxe esta data é recoñecida e sinalada na maior parte dos países da “cultura occidental”, coas salvedades de Andorra, Reino Unido e Estados Unidos.

Sintomático é o caso norteamericano, porque alí tiveron lugar os feitos que deron lugar á escolla desta data como día da clase obreira. No contexto da revolución industrial, a cidade de Chicago comezou a recoller inmensas bolsas de poboación que dende diferentes zonas acudían a traballar na industria en pésimas condicións. Por exemplo, a lexislación da altura permitía xornadas laborais de entre 14 e 18 horas.

O 1º de maio de 1886 máis de 200.000 traballadores/as secundaron unha folga xeral, que contaba entre as súas reivindicacións fundamentais a xornada laboral de oito horas (baixo o argumento: oito horas para o traballo, oito horas para durmir, oito horas para a casa). En Chicago, onde as condicións de traballo eran aínda moito peores que no resto de EEUU, a folga continuou nos dous días seguintes, con enfrontamentos coa policía que derivaron na morte de 6 persoas e outras moitas feridas, ademais de producirse o axustizamento dos chamados “Mártires de Chicago”, sindicalistas anarquistas acusados de participar nos movementos obreiros.

O redactor do “Diario dos Traballadores” escribiría unhas liñas que logo acabarían por causarlle a morte na forca, pero que deben ficar na memoria colectiva:

Traballadores: a guerra de clases comezou. Onte, fronte á fábrica McCormik, fusilouse ós obreiros. ¡O seu sangue pide vinganza! ¿Quen poderá dubidar xa que os chacais que nos gobernan están ávidos de sangue traballador? Pero os traballadores non son un rabaño de años. ¡Ó terror branco respondamos co terror vermello! É preferible a morte que a miseria. Se se fusila ós traballadores, respondamos de tal xeito que os amos recórdeno por moito tempo. É a necesidade o que nos fai gritar: ¡Ás armas!. Onte, as mulleres e os fillos dos pobres choraban aos seus maridos e aos seus pais fusilados, en tanto que nos palacios dos ricos enchíanse vasos de viño custosos e bebíase á saúde dos bandidos da orde… ¡Secade as vosas bágoas, os que sufrides! ¡Tede coraxe, escravos! ¡Levantádevos!.

A guerra de clases comezou. Unha frase para a historia. A proclama finalizaba convocando un acto de protesta que daría lugar á coñecida como Revolta de Haymarket.

Sábado, 26 de abril de 2008

Outra volta toca falar de historia, se onte era da de Portugal, hoxe da nosa propia. Cúmprense 162 anos da morte duns idealistas, por chamarlles así, posto que a súa era unha “revolución” que, quizais, estaba condenada ao fracaso dende o comezo xa que as forzas eran moi desiguais.

En abril de 1846 subleváronse na Galiza un fato de homes e mulleres, comandados polo coronel Miguel Solís, que reaxían contra o goberno autoritario do Xeneral Narvaez, un levantamento que foi de xentes de carácter progresista, pero que pronto recollerían as demandas do pobo galego, converténdose, para algúns historiadores, en precursores do movemento nacionalista galego.

Os provincialistas, como se lles chamou, tentaban recompoñer a unidade administrativa de Galiza, desfeita trala división administrativa do estado en provincias, que databa do ano 1833. Solís foi un dos homes clave, o outro foi Antolín Faraldo.

Aínda que a súa causa estaba condenada á derrota, a loita foi valente, e quizais por iso teña máis mérito. Aínda así, o fusilamento dos sublevados tivo lugar na vila de Carral, tal día como hoxe, porque o goberno tiña medo da reacción e o apoio popular se os fusilamentos se producían nalgunha das grandes vilas do país, razón pola cal optaron por unha vila media.

Da revolución de 1846, entre outras cousas, quedarán os escritos e manifestos que dan proba do xermolo do que acabaría sendo o movemento nacionalista galego: “Galiza, arrastrando até aquí unha existencia oprobiosa, convertida nunha verdadeira colonia da corte, vai a erguerse da súa humillación e abatemento. Esta Xunta, amiga sincera do país, consagrarase a engrandecer o antigo Reino da Galiza, dando proveitosa dirección aos numerosos elementos que atesoura no seu seo, erguendo os cimentos dun porvir de gloria”. 

Na rede, recomendamos a reportaxe que hoxe ofrece o xornal electrónico Vieiros, e tamén podedes atopar información na galipedia, así como noutras webs como Galicia Espallada ou Chuza.

Venres, 25 de abril de 2008

O 25 de abril de 1974 cambiou a historia de Portugal, mais tamén cambiou algo en todo o mundo. Despois de medio século de goberno ditatorial de Salazar, o país luso comezou o seu camiño á democracia.

O Portugal que se convertera en refuxio de nazis fuxidos, ditadores (como Fulgencio Batista) ou monarquías sen trono (como a española), atopábase nunha situación límite. O país estaba marcado polas desigualdades sociais, o que provocou folgas e loitas xerais xa nos anos anteriores. Ademais, o outro piar da revolución foron os militares, fartos das vítimas que a Portugal lle custaba manter as súas colonias (Mozambique, Angola…).

A revolución do 25 de abril foi modélica, porque foi pacífica (o seu símbolo é unha flor, e iso dío todo), porque o exército estivo do lado do pobo, e quizais porque conseguiu un sentimento de unidade nacional até o entón inédito.

A revolución dos caraveis tivo tamén a súa banda sonora, o “Grandola, vila morena” cantado por Zeca Afonso. Ás 00.00 horas do día 25 comezou a soar esta canción en Radio Renacença, e aí comezou todo, esa era a consigna. 

A revolución foi popular e estivo representada pola cidadanía en xeral: produciuse a ocupación dos latifundos do Alentejo por parte dos labregos e labregas, a clase traballadora ocupou as fábricas e nacionalizouse a banca e grande parte da industria. A sociedade organizouse nos barrios, nas fábricas e nas aldeas, e soubo reaccionar aos intentos de deter a revolución.

Todo cambiou após esa data. Non só foi o paso á democracia, senón moitas outras cousas. Por exemplo, dende entón, procedeuse á descolonización das colonias que aínda tiña Portugal: Angola, Mozambique, Guineaa Bissau, Sao Tomé e Príncipe e Timor.

Mércores, 23 de abril de 2008

23 de abril, Sant Jordi para Cataluña, día internacional do libro en todo o mundo. Esta data foi escollida pola UNESCO por coincidir como data sinalada na biografía de moitos dos grandes literatos que ten dado a historia: foi a data de falecemento de Cervantes e Shakespeare, pero tamén nesa data naceron ou faleceron outros moitos, como Garcilaso de la Vega, Maurice Druon, Vladimir Nabokov ou Josep Pla.

Por esta razón, todos os concellos, todas as institucións acostuman dedicar esforzos nesta xornada a promover a literatura e o libro. Nós aconsellamos que non se circunscriba a esta xornada: a lectura e o coñecemento fannos libres, así que leamos todos os días do ano.

Tamén hoxe se coñecía a proposta da Consellaría de Cultura da Xunta de Galiza de lanzar un programa de promoción do libro e a lectura, plano ambicioso con máis de un millón de euros de investimento. Quizais teña algo que ver nesta intención o dato, tamén coñecido nestas xornadas, de que Galiza é a rexión do estado onde menos se le, curiosamente sendo un dos lugares onde máis se publica.

Política á marxe (unha política de promoción do libro, se é seria, sempre será benvida), non deixedes de ler aos clásicos e aos novos, o ensaio e a ficción, o que semella que nos gustará e o que semella que non: cada libro é un mundo, e a súa descuberta unha aventura apaixonante.

Mércores, 16 de abril de 2008

Mañá, xoves, a partir das 20.00 horas, proxéctase no Pazo da Cultura de Carballo o documental “As Encrobas: a ceo aberto”, producido por Bocixa, líder do grupo Zënzar, que repasa os feitos acaecidos a mediados da década dos 70 cando Fenosa pretendeu instalarse nesta parroquia da vila de Cerceda. Consideramos que o filme ten moito interese, e por iso vos convidamos a velo. En todo caso, para quen non queira ou non poida vir velo, deixámosvos este aperitivo.

A historia das Encrobas comeza a escribirse no ano 1974, cando o Consello de Ministro que dirixía Francisco Franco acordou a expropiación de 850 hectáreas de terreo na parroquia das Encrobas en beneficio de Unión Fenosa, que buscaba a explotación dos xacementos de lignito que alí existían, no lugar onde acabaría instalándose a central térmica de Meirama.

Pero a loita veciñal non se fixo agardar, en grande medida polos baixos prezos que ofrecía pagar a compañía aos propietarios/as dos terreos.  A loita tivo momentos épicos, como a manifestación de agosto de 1976 na Coruña, onde a case 400 labregos/as da zona se uniron solidariamente miles de veciños/as da Coruña xuntando máis de cinco mil persoas, rematando todo cunha carga policial.

A data clave, non obstante, foi a do 15 de febreiro de 1977, cando varios centos de gardas civís acudiron á zona para cumprir co trámite da expropiación. Pero para cando chegaron, estábanos agardando centos de homes e mulleres, na súa maioría de idade anciá, que se negaron a abandonar as súas terras, baixo o lema “A terra é nosa, e non de Fenosa”.

Os feitos das Encrobas provocaron innumerábeis mostras de apoio ao longo do país, e xunto ás loitas de Xove e Baldaio constitúen algúns dos máis importantes capítulos da historia galega daqueles tempos.

As tres loitas citadas e outras, mais fundamentalmente a que tivo lugar en Cerceda, deron sona por todo o país a Moncho Valcarce, coñecido dende entón e para sempre como “o cura das Encrobas”. Aínda que era sacerdote, nunca o foi destas terras cercedenses, mais o nome quedoulle a raíz da revolta.

Moncho Valcarce sumou á súa profesión de relixión un descoñecido (cando menos nese gremio) compromiso humano co seu tempo. Foi líder do sindicato nacionalista Comisións Labregas, que encabezou as loitas, e o seu liderado foi clave. A empresa acabou por aceptar negociar cos labregos/as, e o acordo final foi moito máis beneficioso.

Os sucesos das Encrobas mereceron, no seu trinta aniversario, unha detida reportaxe do xornal Vieiros, reportaxe á que recomendamos unha ollada.

Domingo, 13 de abril de 2008

O 10 de abril de 1998 asinábanse os Acordos de Venres Santo. O acordo, asinado por católicos e protestantes, puña fin a unha longa enemistade que tiña provocado máis de 3000 mortes nunha loita fraticida, e abría o camiño cara a paz en Irlanda do Norte.

O paso case definitivo chegaría aínda anos despois, a finais de 2005, cando o Exército Republicano Irlandés (IRA) entregaba as armas e renunciaba ao uso da violencia. Dende entón, Irlanda do Norte coñece un período de estabilidade inédito dende a partición da illa no 1921.

Venres, 04 de abril de 2008

Hoxe cúmprense corenta anos do asasinato do histórico líder Martin Luther King, un dos homes que, nos tempos modernos, máis ten contribuido a un cambio de tendencia na sociedade estadounidense.

Pastor da igrexa batista, comezou a súa loita pola igualdade racial nos Estados Unidos ao producirse a “rebelión” de Rosa Parks, unha muller de pel negra que se negou a ceder o seu asento nun autobús a un branco, como ditaban as normas daquel tempo. Esta foi a orixe dun movemento pola igualdade racial que tivo en Martin Luther King ao seu símbolo.

No ano 1963 Martin Luther King protagonizou un dos momentos que ficarán para a historia, cando nunha manifestación, pronunciou o seu histórico discurso “I have a dream”, no que expresaba o seu desexo de que un día, nenos e nenas, sen importar a súa raza, puidesen interrelacionar. Ao ano seguinte sería condecorado co Premio Nobel da Paz.

O seu asasinato produciuse en Memphis, antes de comezar unha marcha de protesta, e o culpábel, James Earl Ray, unha de tantas persoas que aínda a aquelas alturas de século defendían o “statu quo” vixente, a separación que aínda era latente entre razas, e que era unha opción moi forte sobre todo nalgúns estados do sur.

Luther King morreu aos 39 anos, moi novo, pero a súa imaxe quedará para a historia como unha das figuras máis senlleiras do século XX, como defensor da igualdade racial, como propulsor da loita pacífica (como seguidor que era do Mahatma Gandhi), por ter rexeitado xa a altura e ter liderado as protestas contra a guerra do Vietnam.  Representa, sen dúbida, unha biografía a non esquecer.

Domingo, 16 de marzo de 2008

Parece que foi onte pero xa fai cinco anos daquela tristemente famosa foto, a do Trío das Azores: Bush, Blair e Aznar. Trío que debería ser cuarteto, pois tamén estaba por alí Durao Barroso na súa calidade de anfitrión.

En todo caso, fai xa cinco anos que estes tres presidentes decidiron invadir Iraque, dando un ultimato de catro días ao anterior presidente Sadam Husein. Logo, a historia de case todos/as coñecida: a invasión, a fuga de Sadam, a súa captura e asasinato e, até hoxe, coa ocupación, os atentados, e o goteo constante de vítimas que non cesa.

A guerra ten todo ou moito de inxusta, pois quen segue a padecer as consecuencias é o pobo de Iraque, cunha sangría de vítimas sen fin, cunha “liberdade” irreal e cunha inestabilidade interna que non se sabe como continuará. EEUU, a promotora do ataque, foi ficando soa, tralo cambio de goberno en 2004 en España, e as sucesivas decisións internacionais dos países que acabaron enviando tropas á ocupación de ilas retirando. A guerra, para EEUU, tamén ten cifras, as dos seus militares mortos, e tamén a do seu custo económico:  12.000 millóns de dólares ao mes, que se di ben pronto. E cantas cousas non se amañarían con todo ese diñeiro?

A guerra, aliás, para o actual presidente Bush tamén é unha bomba de reloxería, pois segue a dinamitar e polarizar as valoracións sobre a súa xestión presidencial, que rematará este ano. Xa non é posíbel valorar o mandato do segundo dos Bush sen falar da guerra, e o resultado non é positivo. As críticas véñenlle de todos lados, incluso vén de dimitir o seu responsábel de operacións no Iraque, que días atrás criticara nun artigo de opinión a xestión do presidente Bush. 

Este ano haberá presidencias nos EEUU. Veremos se quen asuma o relevo (Bush xa non pode volver presentarse) ten a capacidade e a valentía para solucionar o lío que alguén abriu no Iraque, e a ver se consegue facelo sen deixar a este pobo en peor situación da que estaba.

Luns, 10 de marzo de 2008

Van aló xa máis de tres décadas, pero a clase obreira non pode esquecer. O franquismo estaba nos seus estertores, e as reivindicacións comezaban a tomar a rúa.  Após unha década de auxe, 1972 foi un ano de loita intensa, con sucesivas folgas en Ferrol, Vigo e outros puntos do país en defensa da liberdade.

Neste escenario, en Ferrol, tiveron lugar os feitos que hoxe merece que lembremos. Tal data como hoxe, 10 de marzo, no escenario das manifestacións obreiras en busca dun cambio, dunha ruptura co sistema franquista, dous operarios de Bazán, Amador Rey e Daniel Niebla perderon a vida pola represión policial, mentras outro medio cento de persoas resultaban feridas.

Como dixo o poeta, mataron a Amador e Daniel, mais eles deixaron semente de vencer. As mobilizacións continuaron, o réxime morrería co seu fundador e a democracia chegaría. Hoxe, trinta e seis anos despois, é hora para o recordo, pero tamén para continuar na loita, porque moitas das reivindicacións de entón (o dereito a unhas condicións de traballo e a un salario dignos) seguen sendo precisas aínda hoxe.

O día 10 de marzo foi “institucionalizado” polo Parlamento galego, por acordo unánime en 1997, como Día da Clase Obreira Galega (a data xa viña sendo reivindicada como tal), pero esa institucionalización non ten que ocultar o seu verdadeiro carácter, o da mobilización, o da toma de consciencia da clase obreira, o de comprendermos que para mudar o mundo temos que loitar. Por vós, Amador e Daniel, a loita terá que continuar!

Domingo, 20 de xaneiro de 2008

O 25 de xullo é o Día da Patria Galega, mais esta data puido ter sido outra. Durante tempos o nacionalismo propuxo e reivindicou a data do 17 de decembro, data na que se conmemora o asasinato do Mariscal Pardo de Cela.

Pardo de Cela foi, quizais por propio interese, ben é certo, o símbolo da resistencia galega. Foi un dos últimos nobres galegos que opuxo resistencia á expansión e asimilación que se propugnaba dende a Castela dos Reis Católicos.

Para abundar na súa figura, velaquí o enlace a un interesante artigo do deputado Bieito Lobeira, “www.gznacion.com/bieitolobeira/index.php?cod=92“.

Tamén pode ser do voso interese a web que puxeron en marcha dende a Asociación Cultural Mundo da Galea, coa colaboración da Consellería de Innovación e Industria, “www.pardodecela.com“.